Tussen die Ooste en Suide

Kobus Kotze in gesprek met Franco Prinsloo

DKFqYUFXkAAngcN.jpg

Die Ooste is ’n vreemde plek, soms ’n ander planeet waar die as nie altyd in die rondte draai nie. Soms ontoereikend soos ’n ster en amper altyd totaal verwyder van Westerse verveling. Dit is beslis ook ’n hawe vir die wat eerder verkies om van plek tot plek te dobber as om vas te meer. So is Suid-Afrika ook vir sommige van ons.

Ek het onlangs in Hong Kong gaan kuier, vir die Suid Afrikaanse komponiste Franco Prinsloo en Pieter Bezuidenhout. Hier het ek ’n ander plek as bloot die Ooste of die suidpunt van Afrika deur hulle musiek ontdek, maar ’n plek wat my herinner het aan die pad wat ek geloop het om nomadies veilig te voel. ’n Spasie tussen wat ek al vir jare ken, en wat ek besig is om te leer ken. ’n Nuwe padkaart wat by tye so bekend lyk en ander kere oop lê vir avontuur en verdere ondersoek.

Dit is in hierdie deel van die wêreld waar die musiekstuk, In/between: ’Till Africa and China meet, vir die eerste keer opgevoer is. Na uitverkoopte speelvakke in Hongkong en Singapoer kan Suid-Afrikaners ook hierdie gresverskuiwende werk beleef.

Die Hongkongse Sopraan en Harpiste; Jessica Ng en Judy Ho; het kragte saamgespan met die Suid-Afrikaanse komponiste Franco Prinsloo en Pieter Bezuidenhout om hierdie unike kontemporêr-klassieke ervaring op die planke te bring. Die Singapoerse kunstenaar, Sokkuan Tye, het die indrukwekkende kostuums en videoprojeksies vir die produksie gedoen.

In/between beweeg bewustelik tussen droom en werklikheid en ondersoek die grense van ons menswees, anderkant die einders van ons vooropgestelde idees. Dit is ’n reeks liedere en klanke waar idees oor liefde, alleenheid, vryheid en die ewige soeke na ’n nuwe besef, bymekaarkom. 

Dromerige beelde beskryf die proses van “altyd-op-die-uitkyk-wees” vir die onsigbare waarhede wat binne ons, en in die wêreld daarbuite, bestaan.

Ek het al in die verlede saam met Franco aan verskeie projekte gewerk, en doen steeds so. Die sopraan, Jessica Ng, neem mens na ander plekke as die verveling van radioklanke en Judy Ho se harpspel sal duiwels én engele laat bymekaarkom op ’n meer neutrale plek.

My subjektiwiteit is dalk duidelik, maar ek vetrou my emosies bietjie meer deesdae en glo enige iemand wat die stuk sien sal op sy, of haar manier, ook plekke vind wat hulle dalk nooit geweet het binne hulle bestaan nie, of wat hulle vergeet om meer gereeld te besoek.

Ek het aan Franco ’n paar vrae gevra oor die produksie wat binnekort in Suid-Afrika aangebied word.

Franco, vertel ons meer oor die samewerking tussen musiek en teks in die stuk?

Die projek is gedeeltelik geïnspireer deur die teks in ’n WH Auden-gedig, As I Walked Out One Evening:

“I’ll love you, dear, I’ll love you/Till China and Africa meet

And the river jumps over the mountain/And the salmon sing in the street”

Ons het probeer om deur die kies van verskeie gedigte van regoor die wêreld musiek te skep wat aan die gedigte ’n kwaliteit gee wat nie noodwendig bloot in die lees daarvan altyd bestaan nie. Die musikale identiteit is die van ’n verteller in ’n parrallele wêreld waar die hede, verlede en toekoms met mekaar speel.

Jessica sing in verskeie tale, o.a. in Afrikaans en haar moedertaal Kantonees, en Judy se harpspel kan allermins as tradisioneel beskryf word, veral in my stuk Dada, Dauphine!, wat 101 jaar later, ’n verkenning van Tristan Tzara se idees oor Dada, in ’n kontemporêre konteks, is. Ons probeer steeds daardie eeue oue tradisie van storievertelling eer. Die stories wat ons in liminale spasies, tussen taal en kultuur, tussen geslag en seksualiteit, tussen verlange en aanvaarding vertel, is altyd net halfpad klaar en oop vir interpretasie.

Jy het musiek vir Jessica in Kantonees geskryf – ’n onbekende taal vir jou. Wat was die uitdagings daaraan verbonde?

Jessica het my gevra om gedigte van die 4de eeuse digter Bay Juyi te toonset in die oorspronklike Kantonees, ’n taal waarmee ek glad nie bekend is nie en ook besonder intrinsiek is vanweë spraakinfleksies wat betekenis aandui. Nietemin het ek die geleentheid, wat onafwendbaar ’n vorm van samewerking en skaafwerk sou verg, aangegryp. Nadat ek vertalings van die gedigte bestudeer het, het ek na klankopnames van die gedigte in Kantonees begin luister en agtergekom dat ’n vorm van grafiese notasie die enigste logiese volgende stap sou wees om getrou te bly aan die komplekse taalinfleksies. 

Jessica het die fonetiese teks met skribbels, pyle en simbole aangedui wat my gelei het om die toonsettings natuurlik te kon verwesenlik. Die uiteinde was ’n besondere samewerking tussen sanger en komponis: ’n siklus vir harp en sopraan wat die publiek aangegryp het tydens die debuut by die Hongkongse Fringe Club, soveel so dat ’n volledige album van toonsettings met Juyi se verse tydens ons reise in Hongkong vanjaar opgeneem was.

Wat is die uitdagings om Afrikaanse gedigte te toonset vir ’n Sjinese sangeres wat nie sonder jou vertaling verstaan wat sy sing nie?

Dit is baie bevrydend. Taal was nog altyd iets wat volgens my die vermoë het om uit te styg bo die kulturele grense wat die sprekers van ’n taal daarmee skep. Ek kan vir haar verduidelik en vertaal wat die teks beteken, en sy kan dit vir haarself met haar eie taal, gedagtes, kennis van die wêreld en menswees verpersoonlik, maar ek glo dat taal bó die tradisionele opvattings (dat ’n spesifieke taal aan ’n spesifieke bevolkingsgroep behoort) uitstyg. 

Dit is natuurlik ’n debat, veral rondom Afrikaans, wat al vir jare in Suid Afrika woed.

Aan watter genre sal julle die stuk toeskryf?

Ons hou van die term post-genre. Net soos ons poog om taal, musiek en kultuur met mekaar laat integreer om iets nuuts te skep, so probeer ons ook om ons nie aan die grense van genre te steur nie.

Die musiek, die spasies waarbinne ons vertonings lewer sowel as die kostuums en video-installasies wat deur die Singapoerse kunstenaar Sokuan Tye ontwerp is, is genreloos en soekend na ongebonde ekspressie.

Vertel ons meer oor julle Aardklop-vertoning en Suid Afrikaanse optredes wat eersdaags plaasvind?

Ons het vier vertonings in Suid-Afrika. Twee daarvan sal in Potchefstroom tydens Aardklop wees en die ander in Johannesburg en Pretoria.

  • 3 Oktober 2017, 09:30: KykNet Konservatorium, Potchefstroom tydens Aardklop. Computicket - R100
  • 4 Oktober 2017, 17:30: KykNet Konservatorium, Potchefstroom tydens Aardklop. Computicket - R100
  • 6 Oktober 2017, 19:30: UJ Arts Centre, Kingsway Kampus, Johannesburg. Tixsa - R120
  • 8 Oktober 2017, 14:30 Nazareth House Chapel, Pretoria (Met gaste: Magdalene Minnaar en Jude Harpstar). Tixsa - R120

Volg In/Between op Facebook.